Vô ý thức là gì? 
      
� thức nghĩa là sống có nhân chứng; vô ý thức nghĩa là sống không có nhân chứng. Khi bạn đang bước đi trên đư�ng, bạn có thể bước đi một cách có ý thức - đó là đi�u Phật nói ngư�i ta phải làm - bạn tỉnh táo, sâu bên dưới bạn nhận biết rằng bạn đang bước đi; bạn có ý thức v� từng chuyển động. Bạn có ý thức v� chim đang hót trên cây, mặt tr�i sáng sớm tới qua cây, các tia nắng chạm vào bạn, hơi ấm, không khí trong lành, hương thơm của hoa mới nở. Chó bắt đầu sủa, tầu hoả đi qua, bạn thở... bạn đang quan sát m�i thứ. Bạn không loại trừ cái gì kh�i sự tỉnh táo của mình; bạn đang nhận m�i thứ vào. Hơi thở đi vào, hơi thở đi ra... bạn quan sát m�i thứ đang xảy ra.
�ó không phải là tập trung, bởi vì trong tập trung bạn hội tụ vào một vật và bạn quên hết m�i thứ khác. Khi bạn tập trung bạn sẽ không nghe thấy tiếng ong bay vù vù hay tiếng chim hót; bạn sẽ chỉ thấy đi�u bạn đang tập trung vào. Tập trung làm hẹp ý thức bạn vào một điểm. �i�u đó là tốt trong cung thuật: bạn có mục tiêu và bạn phải thấy mỗi mục tiêu đó thôi và bạn phải quên hết m�i thứ khác.
Trong Mahabharata, một trong những kinh sách cổ đại nhất của đất nước này, câu chuyện này xuất hiện:
Drona, một cung thủ lớn, đang dạy cho các đệ tử của mình v� cung thuật. Arjuna cuối cùng chiến thắng, bởi lẽ đơn giản là sự tập trung của anh ta là sắc bén nhất.
Một con chim đang đậu trên cây, và Drona bảo các đệ tử lấy cung tên ra, tập trung vào con chim, và sẵn sàng bắn nó. Thế rồi ông ấy tới gần từng đệ tử và thì thào một câu h�i vào tai ngư�i đó, "Con nhìn thấy cái gì?"
Một đệ tử nói, "Con thấy nhi�u cây và chim và mắt chim."
Drona đi sang đệ tử khác. Ngư�i này nói, "Con chỉ thấy một cây và một con chim đang đậu trên nó và mắt nó."
Ông ấy đi sang ngư�i thứ ba. Ngư�i này nói, "Con chỉ thấy mỗi con chim."
Ông ấy đi sang ngư�i thứ tư. Ngư�i này nói, "Con chỉ thấy hai mắt chim." Và Drona đã nói rằng mắt đúng phải được xuyên thấu; đó là mục tiêu.
Thế rồi ông ấy cuối cùng đi tới Arjuna và h�i anh ta. Arjuna nói, "Con chỉ thấy mỗi mắt phải của con chim và không cái gì khác."
Theo một nghĩa nào đó Arjuna là tập trung nhất, nhưng anh ta đã trở nên vô ý thức v� cái toàn thể - tâm thức chỉ còn là một chấm điểm.
Khi tôi nói v� ý thức thì đó không phải là ý thức được cần tới trong cung thuật. Tôi đang nói v� một hiện tượng hoàn toàn khác: một ý thức lan toả, không tập trung, bởi vì tập trung là mệt m�i, căng thẳng, và chẳng chóng thì chầy bạn sẽ rơi vào trong vô thức. Bất kì cái gì mệt m�i đ�u không thể được mang đi lâu.
� thức phải được thảnh thơi; nó phải tương đương với việc cởi mở. Bạn đơn giản cởi mở với tất cả m�i đi�u đang xảy ra. Tôi nói với bạn, và tầu hoả đi qua, và tiếng kêu xa xăm của con chim cu cu... và bạn đ�u nhận biết tất cả nó. Bạn cởi mởi với tất cả các chi�u của bản thể mình. Bạn đơn giản cởi mở và mong manh, tỉnh táo, không ngủ.
�ây là ý thức, và cái đối lập của nó là vô ý thức. Bạn không cởi mở chút nào, bạn đóng. Bạn ở trong một loại ngủ - giấc ngủ siêu hình. Tất cả chư phật qua nhi�u th�i đại đã từng tranh đấu chống lại giấc ngủ siêu hình.
George bị say trong quán rượu một đêm, và khi anh ta loạng choạng v� nhà anh ta cố hình dung ra cách anh ta có thể che giấu hoàn cảnh không say nhi�u của mình với vợ. Anh ta quyết định sẽ v� nhà và đ�c, vì có ai đã bao gi� nghe nói v� ngư�i say có khả năng đ�c sách đâu? Và anh ta cư�i vào cái láu cá của mình. Anh ta nghĩ đ�c Kinh Thánh chắc là tốt!
Anh ta làm đi�u đó ở nhà và đi vào trong phòng làm việc. Vài phút sau vợ anh ta g�i anh ta, "Anh làm gì ở đó vào gi� này thế?"
"Ồ, chỉ đ�c sách thôi em yêu - đ�c Kinh Thánh," anh ta đáp lại một cách th� ơ.
Biết việc đ�c không phải là một trong những theo đuổi buổi tối muộn mằn này của anh ta - và chắc chắn không ai đã bao gi� nghĩ rằng anh sẽ đ�c Kinh Thánh - cô ấy dậy và nhòm vào. "Anh ngốc lắm!" cô ấy kêu lên. "�óng cái va li ấy lại và lên giư�ng!"
Khi bạn say, bất kì đi�u gì bạn làm cũng sẽ giống đi�u đó.
Tôi đã nghe:
Mulla Nasruddin bị say tới mức xảy ra đánh nhau với ngư�i say khác, và anh ta bị vết thương và vết xước khắp mặt.
Anh ta v� nhà vào giữa đêm, nhìn vào gương và nghĩ, "Bây gi� sáng mai sẽ khó đây!" Làm sao anh ta che giấu được những vết thương này và những vết xước này? Vợ anh ta nhất định biết và cô ấy sẽ nói, "Anh lại uống say và anh đã lại đánh nhau chứ gì!" Làm sao che giấu được đi�u đó?
Một ý tưởng lớn xuất hiện cho anh ta. Anh ta tìm trong tủ thuốc, thấy thuốc mỡ nào đó. Anh ta bôi nó lên vết thương và vết xước, và rất sung sướng, hài lòng với bản thân mình rằng trước sáng m�i sự sẽ không đến nỗi tệ thế... và đi ngủ.
Sáng sớm khi anh ta vẫn còn trên giư�ng, vợ anh ta la lên trong phòng tắm, "Ai đã bôi dầu lên gương thế?"
Tất nhiên ngư�i say, nhìn vào trong gương cứ tưởng rằng đó là mặt mình. �i�u đó là tự nhiên; nếu bạn vô ý thức, bất kì cái gì bạn làm nhất định đ�u sai.
Và có việc say siêu hình lớn lao. Từ nhi�u, nhi�u kiếp nó đã trở thành tr�ng lượng lớn đè lên bạn. Bạn đã sống một cách vô ý thức lâu đến mức nỗ lực để sống có ý thức thậm chỉ chỉ vài phút thôi cũng dư�ng như quá nhi�u.
Bạn yêu, đi�u đó là vô ý thức, và nó trở thành ghen tuông, sở hữu. Nó không còn là tình yêu nữa, bởi vì yêu không thể là vô ý thức được. Bạn làm bạn chỉ để tạo ra kẻ thù. Bạn kiếm ti�n để hạnh phúc, nhưng vào lúc bạn đã kiếm đủ ti�n bạn chỉ căng thẳng sâu sắc, đầy lo âu, và không có ni�m vui nào trong nó. Bạn đuổi theo quy�n lực, danh v�ng, và một ngày nào đó, nếu bạn làm nỗ lực vất vả, bạn chắc chắn thành công. Bạn trở nên nổi tiếng, nhưng thế rồi bạn nhận ra sự kiện là bởi việc trở nên nổi tiếng chẳng cái gì đã đạt được. M�i ngư�i biết bạn, có vậy thôi. M�i ngư�i biết tên bạn, nhưng làm sao đi�u đó sẽ làm cho bạn hạnh phúc được? Bạn có quy�n lực, nhưng bạn sẽ làm gì với quy�n lực này?
Trong tay của ngư�i vô ý thức m�i thứ thành chua ra, đắng ra, đầy chất độc, m�i thứ biến thành ngu xuẩn. Cho anh ta l�i khuyên thông minh nào đó và đi�u đó nhất định rơi vào trong những bàn tay sai.
Một cô gái trẻ vừa lấy chồng nói với mẹ mình v� chuyện tình dục. Trong cuộc nói chuyện này mẹ cô ấy bảo cô ấy rằng bà ta đã không phải cởi hết m�i thứ khi bà ấy lên giư�ng vào tuần trăng mật của mình.
Khi h� trở v�, chú rể h�i bà mẹ vợ, "Có gì không lành mạnh trong gia đình này sao?"
"Không, sao vậy?"
"Thế này, con gái mẹ ngủ vẫn đội mũ trong suốt cả tuần trăng mật!"
M�i ngư�i nhất định làm đi�u gì đó ngu xuẩn. Và đó là đi�u h� đã làm với các phát biểu của m�i chư phật. H� viết l�i bình chú, những đi�u uyên bác lớn lao, nhưng cái lòi ra là đi�u ngu xuẩn. Thư viện đầy nó, các đại h�c đầu nó. Toàn rác rưởi! Nhưng m�i ngư�i đang hi sinh toàn thể cuộc sống của mình cho cái đó, và h� không làm đi�u cần thiết đầu tiên.
Bạn không thể trí huệ chừng nào bạn còn chưa trở nên ý thức, chừng nào bạn còn chưa phá vỡ thói quen cũ này của việc vận hành theo cách vô ý thức. Bạn phải tự hoá giải tự động hoá cho mình.
Nhưng đi�u đơn giản có thể làm thành thủ thuật. Chẳng hạn, bạn bao gi� cũng đi trong vội vã. Hãy bắt đầu đi chậm thôi. Bạn sẽ phải tỉnh táo; khoảnh khắc bạn mất đi sự tỉnh táo bạn sẽ bắt đầu lại theo cách vội vã. �ây là những phương cách nh�: đi chậm thôi - bởi vì đi chậm bạn sẽ phải vẫn còn có ý thức. Một khi bạn đánh mất ý thức, ngay lập tức thói quen cũ sẽ tóm lấy bạn và bạn sẽ vội vã.
Nếu bạn hút thuốc, hãy làm đi�u đó thành quá trình rất chậm chạp, chậm tới mức nó trở thành được hoá giải tự động hoá. Bằng không, m�i ngư�i không hút thuốc lá đâu - thuốc là đang hút m�i ngư�i đấy! H� không ý thức v� đi�u h� đang làm. Theo một cách rất vô ý thức h� đưa tay mình vào trong túi, lấy ra bao thuốc, lấy ra điếu thuốc và bao diêm. H� trải qua tất cả những cử động này nhưng h� không tỉnh táo. H� có thể nghĩ tới cả nghìn lẻ một thứ. Thực tế, khi h� vô ý thức hơn h� có khuynh hướng hút nhi�u hơn. Khi h� lo lắng, căng thẳng nhi�u hơn... khi bị lo nghĩ, h� có khuynh hướng hút nhi�u hơn; đi�u đó giúp cho h� giữ khuôn mặt cứ dư�ng như h� thảnh thơi.
Hãy làm nó thành một quá trình chậm chạp. Hãy lấy bao thuốc ra từ túi thật chậm nhất có thể được, thật ý thức nhất có thể được. Làm chậm dần các quá trình là rất có ích lợi. Thế rồi cầm bao thuốc trong tay, hãy nhìn nó, ngửi nó, cảm thấy đư�ng vi�n của nó. Thế rồi hãy mở nó ra rất chậm, cứ dư�ng như bạn có m�i th�i gian trên thế giới. Thế rồi lấy ra một điếu thuốc, nhìn vào điếu thuốc đó từ m�i phía. Thế rồi ngậm nó vào mồm... hãy đợi đã! Thế rồi lấy bao diêm ra - lại trải qua cùng những cử động chậm chạp đó. Thế rồi bắt đầu hút thật chậm vào... hút khói vào rất từ từ, để cho nó đi ra rất chậm chạp.

Và bạn sẽ ngạc nhiên: nếu bạn hút hai mươi bốn điếu một ngày bạn sẽ hút chỉ sáu điếu là nhi�u nhất; nó sẽ giảm xuống một phần tư. Và dần dần, dần dần chỉ còn hai, một và một hôm bỗng nhiên bạn sẽ thấy toàn thể sự việc ngu xuẩn thế! Dầu vậy bạn vẫn có thể mang bao thuốc lá trong túi mình trong vài ngày, chỉ để phòng h� - nhưng nó đã được kết thúc rồi, được hoá giải tự động hoá rồi.
�ây là một trong những đóng góp lớn lao của Phật cho con ngư�i: quá trình hoá giải tự động hoá, làm chậm m�i thứ.
Phật thư�ng nói với đệ tử của ông ấy, "Hãy bước đi chậm nhất có thể được, hãy ăn từ tốn nhất có thể được. Hãy nhai từng miếng bốn mươi lần và cứ đếm bên trong: một, hai, ba, bốn, năm - bốn mươi lần. Khi thức ăn không còn cứng nữa, nó gần thành chất l�ng..." Ông ấy thư�ng nói, "�ừng ăn, hãy uống." �i�u đó nghĩa là làm cho nó thành l�ng tới mức bạn không ăn nó, bạn phải uống nó. Và ông ấy đã giúp cho hàng nghìn ngư�i trở nên có ý thức.
Bạn vô ý thức, mặc dầu bạn tin bạn có ý thức... �i�u đó cũng giống như thấy trong mơ mà bạn cho rằng bạn đang bước đi ở bãi chợ. Bạn thức trong mơ của mình, nhưng việc thức của bạn trong mơ chỉ là một phần của mơ - bạn vô ý thức.
Việc chấp nhận rằng "tôi vô ý thức" gây đau, nhưng sự kiện đầu tiên của việc có ý thức là chấp nhận rằng "tôi vô ý thức." Chính việc chấp nhận làm khởi động một quá trình trong bạn.